ARA
SORULARLA İSLAMİYET / SESLİ
Sual: Bakır alaşımından yapılan bronz liraların renkleri ve şekilleri altın liralara benzediği ve altın yerine kullanıldıkları halde, bunlarla zekat verilemez mi? Vekil asıl gibi değil midir? Gümüş alaşımlı paralar da gümüşe benzediğine göre bunlardan zekat verilemez mi?
CEVAP
İkisinden de zekat verilemez. Çünkü, zekat vermek ibadettir. Altın veya gümüş olarak verilmesi lazımdır. İbadet değiştirilemez, yani dinin bildirdiği şekilde yapılması lazım ki ibadet olsun. İnsanın vekili, bunun namına ancak dinin izin verdiği işleri yapar. Fakat, bunun namazlarını vekili kılamaz. Bir fasığın temiz olarak ve edep ile ezan okuması caiz değildir. Çünkü o günah işlediği için onun ezanı sahih olmaz. Hoparlör de fısk olan şarkıları, çalgı aletlerini yaymakta kullanıldığı için, bu fısk aleti ile ezan okumak caiz olmaz. Çünkü, ibadet değiştirilemez. Çalgıyı hiç kullanmayıp evinde bulundurmak bile caiz değildir.

Sual:
Zekat verirken, altınları tartmak gerekir mi?
CEVAP
Altın liraların ağırlığı belli olduğu için tartmak gerekmez, 7.2 gramdır. Bilezikleri tartmak gerekir. Ağırlıkları biliniyorsa tartmak şart değildir. Kırkta biri altın olarak verilir.

Sual:
Altınlar tartılmadan tahmin edilerek zekatı verilebilir mi?
CEVAP
Zekat sayılmadan tartılmadan verilmez. Ancak yaklaşık olarak bilinebilir. Mesela 3 bileziği vardır, alırken gramı belli idi, diyelim ki on gram civarında idi. Küpesi şu kadar kolyesi şu kadar diye hesap edilir. Birazcık da fazla hesap edilmesi iyi olur. Diyelim hepsi 97 gram tuttu siz 100 gram üzerinden zekat verebilirsiniz. 12 ayardan üstünü altındır aşağısı altın değildir. Zekat için altınların gramı önemlidir ayarı önemli olmaz.

Sual: Altının zekatı, ayarı dikkate almadan, hepsi birden tartılıp kırkta birinin zekatı verilir dediniz. Halbuki 10 kilo 14 ayar altın, 6 kilo 24 ayar altın bile etmez. Bu nasıl oluyor?
CEVAP
Dinimiz, % 50 nin üstünde altın karışımı olan madeni, altın olarak bildirmiştir. Ayar farkı gözetmeden hepsi toplanır. Kırkta biri zekat olarak verilir. En yüksek ayardan vermek daha sevaptır. Fakat her ayar altını, ayrı ayrı toplayıp her ayarın kırkta birini vermek de caizdir.

Sual:
Bana zekat olarak verilen kağıt para ile altın alsam zekat sahih olur mu?
CEVAP
Evet.

Sual: Şevahid-ün nübüvve kitabından okudum. Şöyle deniyor:
Allahü teâlâ Salebe hakkında, (Onlardan kimi de, “Eğer bize lutuf ve kereminden ihsan ederse, muhakkak zekatını vereceğiz, gerçekten salihlerden olacağız” diyerek Allah’a kesin söz vermişti. Ne zaman ki Allah, kereminden isteklerini verdi, cimrilik edip yüz çevirdiler. Zaten yan çizip duruyorlardı) buyurdu. Salebe’nin kabilesi bunu işitince, Salebe’ye haber verip, “Helak oldun. Allahü teâlâ senin hakkında âyet gönderdi” dediler. Salebe, Resulullahın huzuruna gelip, “İşte malımın zekatı kabul eyle dedi. Resulullah, (Allahü teâlâ senin zekatını kabul etmekten beni men etti) buyurdu. Salebe ağladı ve saçını başını yoldu. Resulullah, (Sen kendi kendine ettin! Sana söyledim, sözümü dinlemedin) buyurdu ve onun zekatını almadı. Resulullah vefat ettikten sonra Salebe zekatını Hazret-i Ebu Bekir’e getirdi. Ya Emir-el müminin, zekatımı kabul eyle, dedi. Hazret-i Ebu Bekir, (Ben Resulullahın kabul etmediğini nasıl kabul edebilirim) buyurdu. Daha sonra Hazret-i Ömer’in halifeliği zamanında zekatını ona da getirdi. O da kabul etmedi. Fakat Hazret-i Osman halifeliği sırasında o kabul etti.
Burada iki sualim var:
1- Salebe sahabeden değil miydi? Normal bir Müslüman bile zekat verdiği halde, sahabeden olan zat nasıl zekat vermez ki? Sonra tevbe ediyor Allah zekatını niye kabul etmiyor?
2- Hazret-i Osman, Resulullahın almadığı zekatı niye kabul etti?
CEVAP
1-
Salebe sahabeden değil, münafık idi. Allahü teâlâ onun münafık olduğunu, tevbe de etmeyeceğini bildiği için zekatını kabul etmedi. Halk arasında ayıplanmamak için, münafıklığı meydana çıkmaması için zekatını vermek istedi. Allahü teâlâ da, Müslümanların bu oyuna gelmemesi için zekatını kabul etmedi.

Tevbe suresinin 76 âyetinin sonunda, hüm mu’ridun buyuruluyor. Onlar yan çizenlerdendi, sağa sola yalpalayanlardandı, döneklerdendi, sözünde durmayanlardandı, itiraz edenlerdendi gibi anlama geliyor. Bu vasıflar münafıklarda bulunan vasıflardır. Bundan sonraki iki âyetin meali de şöyledir:
(Allah'a verdikleri sözü tutmadıkları ve yalan söyledikleri için, O da bu yaptıklarının sonucunu kıyamete kadar kalblerinde sürüp gidecek bir münafıklığa çevirdi.) [Tevbe 77]

(Hâlâ, o münafıklar bilmezler mi ki, Allah, onların gizledikleri sırları da bilir, fısıltılarını da.)
[Tevbe 78]

2- Resulullahın kabul etmediğini Hazret-i Ebu Bekir de kabul etmedi ki, Müslümanlara örnek, önemli bir örnek olsun diye. Hazret-i Ömer ise her hususta kayıtsız şartsız Hazret-i Ebu Bekir’e tâbi olduğu için o da onun zekatını kabul etmedi. Böylece münafıkların zekatlarının kabul edilmeyeceği iyice sabit oldu. Hazret-i Osman’ın zekatı alıp almaması artık fark etmiyordu. Bir kâfirin verdiğini almanın dinen bir mahzuru olmadığı için, zekat olarak değil, bir bağış olarak kabul etti. Bu da kâfirlerin verdiğini kabul etmenin mahzuru olmadığını göstermektedir.

Sual: Fakire zekat, kağıt parayla verilse, o da bu parayla kendisine altın alsa, zekat sahih olur mu?
CEVAP
Evet, sahih olur.

Sual: Tepsi, şekerlik ve ibrik gibi gümüş eşyalarının toplamı, 1 kg tutan bir kimse, bunların zekatını nasıl verir?
CEVAP
Seadet-i Ebediyye’de deniyor ki:
(200 dirhem ağırlığında olan bir gümüş ibrik, sanat, işçilik bakımından 300 dirhem kıymetinde olsa, bunun zekatı 5 dirhem gümüş verilir. 5 dirhem gümüş kıymetinde altın verilemez. 7.5 dirhem gümüş kıymetinde, altın vermek lazımdır.)

Gümüşün nisabı 200 dirhemdir. Bu da 672 gram eder.

Eğer gümüş olarak verilecekse, 1 kg gümüş için, 25 gram gümüş verilir. Gümüş verilmeyecekse, 25 gram gümüşün değeri verilmez, 1 kg gümüşün değeri ne kadar tutuyorsa, bunun kırkta biri kadar altın verilir. Mesela bugün, 1 kg gümüş, 600 lira ediyorsa, kırkta biri 15 lira eder. Ama zekat olarak, 15 liralık altın verilmez. Bir gümüş eşya; işçilik, sanat ve antika değeriyle birlikte, 6 bin lira ediyorsa, bunun kırkta biri olan 150 lira değerinde altın vermek gerekir. Gümüş olarak verilse idi, 25 gram gümüş vermek gerekirdi. Bu da 15 lira ederdi. Demek ki, gümüş olarak verilince 15 lira eden 25 gram gümüş veriliyor, değeri altın olarak verilince 150 liralık altın vermek gerekiyor.

Bir de şu husus var:
Bir kimsenin sadece 500 gram gümüşü olsa zekat vermez. Eğer, başka parası veya altını da varsa, hepsi birlikte nisaba katılır. Mesela, 3.000 lira ile 500 gram da gümüşü varsa, gümüşün değeri, hurda gümüş olarak 300 lira olsa da, işçilik ve sanat değeri yönünden 5.000 lira ediyorsa, bu kimsenin 3.000 + 5.000= 8.000 liranın zekatını vermesi gerekir.

Sual:
Bu sene hacca gidecek zengin bir kimse, hac için ayırdığı paranın da zekatını verecek midir?
CEVAP
Herkesin zekat zamanı aynı değildir. Zekat zamanı, hac zamanından önce olan, mesela Ramazanda olan kimse, vakti gelince, zekatını verir. Kalan parayla hacca gider. Zekat zamanı, Hac zamanından sonra olan, mesela Muharremde olan, önce hacca gider. Zekat zamanı gelince, hacdan artan paranın zekatını verir.

Sual:
Yıllarca verilmemiş zekat borcu olan kimse, önceki yıllara ait zekatlarını nasıl hesaplar?
CEVAP
Her yıl için kırkta birini verecek şekilde hesap eder. 

Sual: Evde, evin bahçesinde beslenen hayvanların zekatını vermek gerekir mi?
CEVAP
Yılın yarıdan fazlasında, parasız çayırda otlayan hayvanlar, üretmek için, sütü için olursa, bunlara saime hayvan denir. Saime hayvan sayısı, nisabı bulursa, zekatı verilir. Yün için, yük taşımak için, binmek için olursa, saime denilmez ve zekatı verilmez. (Mevkufat)

Demek ki, parasız çayırda otlamayıp, evde besleniyorsa, üretmek veya eti ve sütü için de beslense yine zekatı verilmez. Çift sürmek, yük taşımak, binmek için yetiştirilen hayvanların zekatı olmaz.

Sual: Çocuğa ve deliye zekat verilir mi?
CEVAP
Babası zengin ise, çocuğa zekat verilmez. Babası fakir ise, fakir olan çocuğa zekat verilir. Deliye de fakir ise zekat verilir.

Çocuğa, deliye verilecek zekat, babasına veya velisi olan akrabasına veya vasisine verilir. Zenginin küçük oğluna fakir olsa da zekat verilmez; ama büluğa ermiş oğlu fakir ise verilir. (S. Ebediyye)

Sual:
Din ilmi öğrenen öğrenciye, zengin de olsa zekat verilir deniyor. Ben her gün dini kitap okuyup, dinimi öğrenmeye çalışıyorum. Zengin de olsam, zekat alabilir miyim?
CEVAP
Dinini öğrenmek, her Müslümanın vazifesidir. Din ilmi tahsil eden öğrenci farklıdır.

Sual: Şafii’de kadın, fakir olan kocasına zekat verebilir mi?
CEVAP
Evet, verebilir. (Mizan)